ΚΑΡΠΑΘΟΣ, ΕΝΑ ΑΠΟ ΤΑ ΔΕΙΓΜΑΤΑ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ




ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1o


ΠΡΟΛΟΓΟΣ

Η Κάρπαθος είναι το δεύτερο νησί της Δωδεκανήσου σε έκταση μετά την Ρόδο. Τρίτο νησί σε τουριστική ανάπτυξη μετά την Ρόδο και Κω. Ο πληθυσμός του νησιού είναι περίπου 6000 άτομα που κατοικούν σε δέκα χωριά. Η Κάρπαθος και η Κάσος, που αποτελούν το ομώνυμο Επαρχείο, είναι τα πιο απομακρυσμένα νησιά στο Ν.Α. Αιγαίο. Οι κάτοικοί τους αισθάνονται τον οικονομικό μαρασμό και τον κοινωνικό αποκλεισμό των νησιών τους, συναίσθημα που πολλές φορές είναι ήδη υπαρκτό σε συνδυασμό με την απομόνωση του χειμώνα, λόγω της γεωγραφικής τους θέσης. Η Κάρπαθος σήμερα στοχεύει στην τουριστική ανάπτυξη. Βέβαια εκτός της αναπόφευκτης ανάπτυξης των τουριστικών επιχειρήσεων, οι οικοδομικές εργασίες, δεν έπαψαν ποτέ να αποτελούν προσοδοφόρα ασχολία, και για λίγους κατοίκους η αλιεία είναι η κύρια απασχόληση.

1.1 Ορισμός του τουρισμού


Όταν μιλάμε για τον τουρισμό έχουμε, συνήθως, στο μυαλό μας τον ήλιο και τη θάλασσα. Και θεωρούμε αυτονόητο πως, επιπλέον, πολλοί ενδιαφέρονται να δουν τα αξιοθέατα της περιοχής, κάποιους αρχαιολογικούς χώρους και τα μουσεία που υπάρχουν εκεί κοντά. Όμως το τι είναι ο τουρισμός σαν έννοια έρχεται να οριοθετήσουν ο Jean Medecin και ο Ν.Αιγινίτης αφού από το συνδιασμό των ορισμών που δίνουν ο καθένας ξεχωριστά, προκύπτει μια καλή περιγραφή για την εξήγηση του όρου. Οπότε σύμφωνα με τον Jean Medecin τουρισμός είναι μια δραστηριότητα ευκαιρίας που συνίσταται στο να ταξιδεύει κανείς μακριά από τον τόπο της διαμονής του για διασκέδαση, για ανάπαυση, για εμπλουτισμό των εμπειριών του και την ανύψωση του πνευματικού επιπέδου από την παρουσίαση νέων μορφών ανθρώπινης δράσης και από τις εικόνες μιας άγνωστης φύσης. Συμπληρωματικά στα παραπάνω, ο ορισμός του Ν. Αιγινίτη οριοθετεί την διάρκεια παραμονής ως μη μόνιμη καθώς και τονίζει ότι αυτή γίνεται χωρίς άσκηση επαγγέλματος. Ο τουρισμός με την έννοια που τον γνωρίζουμε σήμερα άρχισε να αναπτύσσεται στη δεκαετία του ’60 και αργότερα. Το μεγάλο ρεύμα τουριστών που ήρθε στη χώρα μας τις δεκαετίες του ’70 και του ’80 προερχόταν από τη Βόρεια Ευρώπη. Ήταν άνθρωποι που ανακάλυπταν τον ζεστό ήλιο και τη γαλάζια θάλασσα, δηλαδή αυτά που έλειπαν από τις χώρες τους. Όταν, λοιπόν, η Ευρώπη άρχισε να συνέρχεται από τις καταστροφές του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου και οι πολίτες είχαν τη χρονική και οικονομική δυνατότητα των διακοπών, άρχισαν να κατεβαίνουν στις χώρες του Νότου – χώρες με πολύ χαμηλή ανάπτυξη και υποδομή, σχεδόν πρωτόγονες. Έτσι στο μυαλό των περισσότερων τουριστικών επιχειρηματιών, έχει μείνει ο τουρισμός <<ήλιου και θάλασσας>> , ως μοντέλο ανάπτυξης. Αν και σήμερα αποτελεί πια κοινή παραδοχή ότι αυτό το μοντέλο είναι ξεπερασμένο και μη βιώσιμο, οι λόγοι που συντελούν στο ξεπέρασμά του είναι, μεταξύ άλλων, και οι εξής: • Ο μεγαλύτερος ανταγωνισμός από φθηνότερους προορισμούς (Τουρκία, Κροατία κλπ.), δηλαδή από περιοχές που βρίσκονται ακόμα σε χαμηλή οικονομική ανάπτυξη. • Η καταστροφή του περιβάλλοντος και η εκτεταμένη αστικοποίηση. • Οι κοινωνικές και πολιτιστικές αλλαγές που γεννούν την ανάγκη για νέα τουριστικά προϊόντα. • Οι αδύνατες και μάλλον δύσκαμπτες τοπικές οικονομίες εξαιτίας της τουριστικής «μονοκαλλιέργειας». • Η περιορισμένη εποχικότητα και η πτώση του μέσου όρου των χρημάτων που δαπανούν οι τουρίστες. • Η δημιουργία θέσεων εργασίας που απευθύνονται σχεδόν αποκλειστικά σε άτομα με χαμηλή εκπαίδευση. 1.2 Κοινωνική διάσταση τουριστικού φαινομένου Όσον αφορά στην κοινωνία και τον πολιτισμό, σε σχέση με τον τουρισμό, τα κυριότερα σημεία τα οποία φαίνεται να επηρεάζονται είναι τα εξής: Ι. Κοινωνική δομή Αλλάζουν τόσο τα χαρακτηριστικά όσο και οι λειτουργίες της τοπικής κοινωνίας. Οι αλλαγές είναι περισσότερο εμφανείς σε περιοχές της υπαίθρου, σε γεωγραφικά απομονωμένες περιοχές όπως νησιά και ορεινές κοινότητες, σε περιοχές αγροτικές. Οι περισσότερες αλλαγές σ’αυτές τις περιοχές σχετίζονται με την επικράτηση παραγωγικών δομών που συνδέονται με τον τουρισμό και άμεσα ή έμμεσα οδηγούν στη διαμόρφωση μιας νέου τύπου <<αστικοποιημένης>> κοινωνικής δομής, όπου ο τουρισμός κυριαρχεί σε όλα τα επίπεδα, δηλαδή σε δραστηριότητες, στη παραγωγική δομή, στην απασχόληση κτλ. ΙΙ. Επαγγελματική και κοινωνική κινητικότητα Τα υψηλά εισοδήματα και η μεγαλύτερη κοινωνική αποδοχή των τουριστικών επαγγελμάτων οδηγεί σε έντονη επαγγελματική και κοινωνική κινητικότητα, με τελικό στόχο την απασχόληση στον τουρισμό ή σε επαγγέλματα σχετιζόμενα με αυτόν όπως το εμπόριο και οι κατασκευές. Η πρώτη επίπτωση αυτής της τάσης είναι η διάχυση των εισοδημάτων του τουρισμού σε ευρύτερα στρώματα του πληθυσμού, ενώ η δεύτερη είναι σταδιακή, άμεση ή έμμεση, εγκατάλειψη κλάδων όπως η γεωργο-κτηνοτροφία, η βιομηχανία ή οι υπηρεσίες, με παράλληλη στροφή στον τουρισμό. Η κινητικότητα αυτή είναι ιδιαίτερα εμφανής στους νέους και στις γυναίκες, αλλά σταδιακά τείνει να αποτελεί εγγενές χαρακτηριστικό της κοινωνικής δομής των τουριστικών περιοχών, ιδιαίτερα στα πρώτα στάδια ανάπτυξής τους. III. Το πλαίσιο και τα αποτελέσματα της επικοινωνίας των ντόπιων με τους τουρίστες Η επικοινωνία των ντόπιων με τους τουρίστες συγκέντρωσε το ενδιαφέρον πολλών ερευνητών του τουριστικού φαινομένου ως ένα σημαντικό παράδειγμα των επιπτώσεων του τουρισμού στην κοινωνική συμπεριφορά και τις αντιλήψεις και αξίες των ντόπιων. Αρχικά έχει επισημανθεί ότι το πλαίσιο στο οποίο πραγματοποιείται αυτή η επικοινωνία επηρεάζεται από τον τύπο ανάπτυξης του τουρισμού, τις «εμπορικές» διαστάσεις αυτής της συνάντησης, τις διαφορές των πολιτισμικών και κοινωνικών χαρακτηριστικών τουριστών και ντόπιων κ.λ.π. Σε ότι αφορά στα αποτελέσματα, αυτά συνδέονται άμεσα με το στάδιο ανάπτυξης και άρα μαζικοποίησης του τουρισμού, π.χ. στο υψηλότερο στάδιο, όπου ο τουρισμός είναι οργανωμένος και μαζικός, αυτή η επικοινωνία «εμπορευματοποιείται», με αποτέλεσμα τόσο οι ντόπιοι όσο και οι τουρίστες να καταλήγουν απλώς σε μία σχέση εμπορικής συναλλαγής όπου ένας πουλάει και άλλος αγοράζει. IV. Αλλαγές στις κοινωνικές σχέσεις, τα ήθη και τα έθιμα Η συνολικότερη στροφή των κοινωνιών, όπου αναπτύσσεται ο τουρισμό,ς σε παραγωγικές δομές και τρόπο ζωής με χαρακτηριστικά αστικοποίησης και εκσυγχρονισμού, επιφέρει τελικά σημαντικές αλλαγές στις κοινωνικές σχέσεις, τα ήθη και τα έθιμα. Τέτοιες αλλαγές έχουν παρατηρηθεί στις σχέσεις των δύο φύλλων, στον τρόπο ζωής και συμπεριφοράς, στην εκτίμηση της τοπικής παράδοσης, στα έθιμα, στις σχέσεις ανάμεσα σε άτομα τις ίδιας κοινότητας κ.λ.π. Οι αλλαγές αυτές προκαλούνται άμεσα ή έμμεσα από τις νέες παραγωγικές και κοινωνικές δομές οι οποίες εγκαθιδρύονται στις τουριστικές περιοχές τις υπαίθρου και έχουν «αστικά» χαρακτηριστικά. V. Εμπορευματοποίηση δραστηριοτήτων και προϊόντων του τοπικού πολιτισμού και της παράδοσης Η ανάπτυξη οργανωμένων υποδομών και υπηρεσιών τουρισμού οδηγεί σε συστηματική προώθηση των εμπορικών χαρακτηριστικών του τομέα, με στόχο την εξυπηρέτηση του τουρίστα-καταναλωτή, ιδιαίτερα αυτού που επιλέγει τα οργανωμένα «πακέτα» ταξιδίων. Στα πλαίσια αυτά, μορφές του τοπικού πολιτισμού: πολιτιστικές εκδηλώσεις, βιοτεχνικά προϊόντα, χειροτεχνήματα κ.λ.π. μετατρέπονται σε τουριστικά προϊόντα και πωλούνται στους τουρίστες ως δείγμα της τοπικής πολιτιστικής παράδοσης ή ως αναμνηστικό του ταξιδίου. Πολύ συχνά τα προϊόντα αυτά είναι χαμηλής ποιότητας και δεν αποδίδουν πιστά τα πραγματικά χαρακτηριστικά της τοπικής παράδοσης ή του πολιτισμού. 1.3 Οικονομικοκοινωνική διάσταση Οι σημαντικότεροι οικονομικοκοινωνικής φύσεως τομείς που επηρεάζονται από τον τουρισμό είναι οι εξής: I. Απασχόληση Ο τουρισμός είναι τομέας έντασης εργασίας και δημιουργεί συχνά πολλές θέσεις εργασίας. Βέβαια, ο εποχικός χαρακτήρας της λειτουργίας του συνήθως επηρεάζει και τα χαρακτηριστικά αυτής της απασχόλησης, η οποία είναι σε μεγάλο ποσοστό εποχική, ανειδίκευτη και περιστασιακή. Ιδιαίτερα σημαντική είναι η συμβολή του στην ενίσχυση της αυτοαπασχόλησης ( τουριστικές επιχειρήσεις, εμπορικά καταστήματα κ.λ.π.). Πολλές φορές η απασχόληση στον τουρισμό συνδιάζεται και με παράλληλη απασχόληση σε κάποιο άλλο κλάδο της οικονομίας ( π.χ. γεωργία, βιομηχανία), με αποτέλεσμα τη γενικότερη αύξηση των οικογενειακών εισοδημάτων. Ιδιαίτερα στις τουριστικές περιοχές που λειτουργούν εποχικά, η πολλαπλή απασχόληση με επίκεντρο τον τουρισμό αποτελεί τον κανόνα για υψηλό ποσοστό του πληθυσμού. II. Περιφερειακή ανάπτυξη Πολλές είναι οι περιπτώσεις όπου ο τουρισμός έχει συμβάλλει στην ενίσχυση της ανάπτυξης περιφερειών αποβιομηχανοποιημένων, γεωγραφικά απομονωμένων, ορεινών και μειονεκτικών ή με υποβαθμισμένο αγροτικό τομέα. Η ανάπτυξη του τουρισμού αύξησε τα εισοδήματα, την απασχόληση, τις επενδύσεις και διεύρυνε την παραγωγική βάση της τοπικής οικονομίας, με αποτέλεσμα να σταματήσει η μετανάστευση και να βελτιωθεί το επίπεδο και η ποιότητα ζωής. Ειδικότερα δε, στις περιοχές που διαθέτουν πλούσιους τουριστικούς πόρους, η ανάπτυξη είναι εξαιρετικά δυναμική σε ετήσιους ρυθμούς. III. Πολλαπλασιαστικές επιδράσεις στην τοπική οικονομία Έχουν γίνει προσπάθειες να εκτιμηθούν οι πολλαπλασιαστικές επιδράσεις της τουριστικής ανάπτυξης στους υπόλοιπους κλάδους της εθνικής ή τοπικής οικονομίας. Παρά τις διαφορετικές τελικές εκτιμήσεις, από τη λειτουργία ενός κοινού «πολλαπλασιαστή του τουρισμού», κοινή είναι η εκτίμηση ότι υπάρχουν θετικές επιδράσεις σε πολλούς κλάδους, οι δραστηριότητες των οποίων σχετίζονται με τον τουρισμό, όπως βιομηχανία, βιοτεχνία, κατασκευές, γεωργοκτηνοτροφία, υπηρεσίες, μεταφορές, εμπόριο κ.λ.π. Οι θετικές δε αυτές επιδράσεις καταγράφηκαν σε περιοχές και χώρες με πολύ διαφορετικά χαρακτηριστικά ανάπτυξης. IV. Ισοζύγιο πληρωμών Δύο ζητήματα κυρίως έχουν αναλυθεί: Α. Η επιβάρυνση του ισοζυγίου πληρωμών των τουριστικών χωρών από την ανάγκη να εισαγάγουν είδη και προϊόντα αναγκαία για τη λειτουργία του τουριστικού τομέα. Β. Η θετική επίδραση των συναλλαγματικών εισροών από τον τουρισμό στο ισοζύγιο. Στις περισσότερες χώρες με τουριστική ανάπτυξη, και ιδιαίτερα στις αναπτυσσόμενες, διαπιστώνουμε και τις δύο παραπάνω επιδράσεις και το τελικό, θετικό ή μη, αποτέλεσμα εξαρτάται από τη δυνατότητα των χωρών αυτών να σχεδιάζουν και να προγραμματίζουν τη γενικότερη λειτουργία του τουρισμού. V. Φορολογικά έσοδα για το κράτος Οι επενδύσεις στον ευρύτερο τουριστικό τομέα αλλά και η ιδιότητα του τουρισμού να ενισχύει δυναμικά τη δημιουργία πολλών μικρών επιχειρήσεων στις περιοχές όπου αναπτύσσεται, οδηγούν στην αύξηση των φορολογικών εσόδων. Ένας άλλος παράγοντας που συμβάλλει σε αυτή την αύξηση είναι και ο μεγάλος αριθμός των απασχολουμένων στον τομέα, η πλειοψηφία των οποίων έχει υψηλά εισοδήματα και ανάλογη καταναλωτική δαπάνη. VI. Πληθωρισμός και αύξηση των τιμών της γης σε τοπικό επίπεδο Έχει παρατηρηθεί ότι ο τουρισμός συχνά δημιουργεί πληθωριστικές πιέσεις, με αποτέλεσμα να αυξάνεται το κόστος ζωής σε τοπικό επίπεδο, ιδιαίτερα σε περιοχές όπου η ανάπτυξή του είναι μαζική και οργανωμένη. Συχνά επίσης, εξαιτίας και της ταχύτατης οικοπεδοποίησης, υπάρχει υπερβολική αύξηση στις τιμές της γης, γεγονός που σχετίζεται και με τη γενικότερη τάση για χωρική επέκταση των δραστηριοτήτων, ιδιαίτερα στις περιοχές με μαζικό οργανωμένο τουρισμό, όπου υπάρχει και η μεγαλύτερη ζήτηση. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2Ο Προβλήματα της Καρπάθου και γενικότερα των νησιών του Αιγαίου 2.1 Παρούσα κατάσταση στον τουρισμό Το Αιγαίο Αρχιπέλαγος είναι ένα σύμπλεγμα από νησιά που είναι διασκορπισμένα σε μια υδάτινη επιφάνεια μήκους 800 χιλιομέτρων από Βορρά εις Νότο και 600 χιλιομέτρων από Δύση προς Ανατολή, αποτελώντας το πιο εκτεταμένο νησιωτικό σύμπλεγμα στην Ευρώπη. Η γεωγραφική θέση του Αιγαίου στο ανατολικό άκρο της Ελλάδας που παράλληλα αποτελεί και το Νότιο Ανατολικό σύνορο της Ευρωπαϊκής Ένωσης προσδίδει στα νησιά του Αιγαίου ένα σημαντικό γεωπολιτικό ρόλο. Την πλειοψηφία των νησιών συνθέτουν απομονωμένα και μικρά σε μέγεθος νησιά των οποίων η οικονομία χαρακτηρίζεται ως προβληματική λόγω γεωγραφικής απομόνωσης. Τουρισμός και Ελλάδα είναι δυο έννοιες που συνδέονται άμεσα γεννώντας στο νου γοητευτικούς συνειρμούς από εικόνες, ήχους, αισθήσεις, πρόσωπα. Το μεσογειακό εύκρατο κλίμα της χώρας, η ποικιλομορφία του περιβάλλοντος, τα μνημεία και η ιστορία της, οι πεντακάθαρες θάλασσες και η παροιμιώδης φιλοξενία του Ελληνικού λαού, προσελκύουν εδώ και πολλά χρόνια μεγάλο αριθμό τουριστών στη χώρα. Σύμφωνα με στοιχεία του Παγκόσμιου Οργανισμού Τουρισμού, η Ελλάδα καταλαμβάνει την 15η θέση μεταξύ των χωρών του πλανήτη με τις περισσότερες αφίξεις (περίπου 12,5 εκ. τουρίστες το 2000). Ως είναι επόμενο, ο τουρισμός είναι και μια από τις βασικές πλουτοπαραγωγικές πηγές της χώρας, γεγονός το οποίο επιβεβαιώνεται και από το ότι η Ελλάδα κατέχει τη 10η θέση, μεταξύ των χωρών με τις μεγαλύτερες εισπράξεις από τον τουρισμό σε όλο τον κόσμο. Οι δυναμικές προσπάθειες του Ελληνικού λαού στην ανάπτυξη των υπηρεσιών τουρισμού έχουν καταστήσει την Ελλάδα σημαντικό πόλο έλξης για ανθρώπους από ολόκληρο τον πλανήτη και μάλιστα ανθρώπους με διαφορετικές προτιμήσεις και ανάγκες. Μεγάλης σημασίας για την ανάπτυξη του τουρισμού στην Ελλάδα είναι και ο ρόλος του Ελληνικού Οργανισμού Τουρισμού (Ε.Ο.Τ), που προσπαθεί συνεχώς να ενσωματώνει τις αρχές της αειφορίας στις πρακτικές ανάπτυξης του τουριστικού τομέα, προωθώντας την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος και την ανάδειξη της πολιτιστικής κληρονομιάς της χώρας. Οι επισκέπτες βρίσκουν εύκολα καταλύματα, με εξαίρεση σε μερικές περιπτώσεις, λίγες μέρες μέσα στον Αύγουστο. Παρόλα αυτά, η δόμηση συνεχίζεται με αυξανόμενο ρυθμό. Έτσι, οι επισκέπτες συχνά δε βρίσκουν πλέον την αισθητική απόλαυση και την ξεκούραση που αναζητούν. Σε πολλές περιπτώσεις οι φέρουσες ικανότητες των νησιών έχουν κατά πολύ ξεπεραστεί. Ακόμη και ακριτικά νησιά «βουλιάζουν» τον Ιούλιο και Αύγουστο. Οι παραλίες τους γεμίζουν ασφυκτικά και πολλοί επισκέπτες φεύγουν δυσαρεστημένοι από τον κορεσμό. Τα τοπία αλλάζουν. Ο ξένος επισκέπτης που προσελκύεται στα νησιά από τις εικόνες το απέραντου γαλάζιου, με το παρθένο τοπίο και τους μικρούς άσπρους οικισμούς, φτάνει σε νησιά που μοιάζουν όλο και περισσότερο με προάστια μεγαλούπολης, με δόμηση σε όλη την έκτασή τους. Και όχι μόνο, στην πραγματικότητα ο επισκέπτης αλλοδαπός ή ημεδαπός έχει να αντιμετωπίσει και μια σωρεία άλλων προβλημάτων, μάλιστα πολύ σημαντικότερων. Συγκριτικά με την ηπειρωτική Ελλάδα τα νησιά του Αιγαίου αντιμετωπίζουν μεγαλύτερα προβλήματα στους τομείς των μεταφορών, επικοινωνιών και ενέργειας. Επιπλέον ανεργία, απομόνωση και άνιση κατανομή κάλυψης των αναγκών ιατρικής περίθαλψης και φροντίδας είναι τα τρία βασικά προβλήματα που ταλανίζουν τα νησιά αυτά. Σε αυτό το συμπέρασμα κατέληξε η σχετική μελέτη που διεξήγαγε το Περιφερειακό Επιχειρησιακό Πρόγραμμα Χωρικής Ενότητας Κρήτης και Νήσων Αιγαίου. Αυτό που φαίνεται ότι θα βγάλει τα νησιά από το «αδιέξοδο» στο οποίο βρίσκονται είναι η άρση της νησιωτικής απομόνωσης «μέσω της αναβάθμισης υφιστάμενων και δημιουργίας νέων υποδομών φυσικής και τεχνολογικής προσπελασιμότητας».Πιο συγκεκριμένα, βάσει της έρευνας, τα νησιά του Αιγαίου αντιμετωπίζουν σημαντικά αναπτυξιακά προβλήματα, όπως η ύπαρξη σημαντικών διαπεριφερειακών, ενδοπεριφερειακών και ενδονησιωτικών ανισοτήτων, μεταξύ των οποίων και η ανισοκατανομή ανθρώπινων και φυσικών πόρων και υποδομών, η δυσχέρεια στην ανάπτυξη σχέσεων συνεργασίας και επικοινωνιών λόγω του νησιωτικού και απομονωμένου χαρακτήρα των Περιφερειών και οι συνεχόμενες ελλείψεις σε υποδομές μεταφορών με υψηλό κόστος μεταφοράς και χαμηλό επίπεδο εξυπηρέτησης. Όλα αυτά, δεν έχουν αντίκτυπο μόνο στη ζωή των κατοίκων αλλά και στην προτίμηση των εν δυνάμει τουριστών, αφού δεν θα επιλέξουν έναν προορισμό με τόσες ελλείψεις και προβλήματα που θα επηρεάσουν κατά πολύ τις διακοπές τους. 2.2 Κάρπαθος 2.2.1 Πρόσβαση 2.2.1.1 Ακτοπλοϊκή Σύνδεση Τα δρομολόγια των πλοίων για Κάρπαθο είναι απελπιστικά αφού δεν υπάρχει Δωδεκανησιακή Εταιρεία να τους εξυπηρετεί. Για την ακρίβεια υπήρχε κάποια Δ.Α.Ν.Ε. αλλά επειδή δεν αγοράστηκαν μετοχές από τους Καρπάθιους τους είχε στο περιθώριο. Λόγω του ακριτικού χαρακτηρισμού του νησιού εξυπηρετούνται τα δρομολόγια από επιδοτούμενες εταιρίες και φυσικά ανάλογα με τον καιρό, λόγω της ιδιομορφίας που παρουσιάζει το Καρπάθιο Πέλαγος με πολλά μποφόρ όλο σχεδόν το χρόνο. Τα τελευταία χρονιά υπάρχουν τακτικά, όλο το χρόνο, 2 δρομολόγια τη βδομάδα με την εταιρία ΛΑΝΕ (Λασίθι Κρήτης), με το ΚΟΡΝΑΡΟΣ και το ΙΕΡΑΠΕΤΡΑ. Το ταξίδι διαρκεί 25-26 ώρες και ο ναύλος με καμπίνα δε συμφέρει καθώς πλησιάζει σε τιμή το αεροπορικό εισιτήριο. Το τελευταίο καλοκαίρι για πρώτη φορά υπήρξε εξυπηρέτηση στο νησί και από το BLUE STAR 2 , μια φορά την εβδομάδα. Κάθε Δευτέρα απόγευμα από Πειραιά μέσω Σύρου, Κω, Ρόδου και άφιξη στη Κάρπαθο την Τρίτη και επιστροφή αντιστρόφως. Σχεδόν ίδιες τιμές με τα προηγούμενα αλλά σε 16 ώρες άφιξη. Μέσω της Εταιρίας GA Ferries (Αγουδιμος) ακριτικά δρομολόγια μια φορά την βδομάδα που ξεκινάνε από την Κρήτη, περνάνε από Κάρπαθο και γενικά από τα Δωδεκάνησα, τις Κυκλάδες, τη Χίο, τη Μυτιλήνη, τη Θάσο κλπ μέχρι την Καβάλα και τη Θεσσαλονίκη. Μάλιστα πρόκειται για δρομολόγιο χωρίς τακτικό ανακοινωθέν πρόγραμμα. Επί παραδείγματι αν κάποιος επιλέξει το συγκεκριμένο δρομολόγιο υπάρχει περίπτωση να φτάσει στη Θεσσαλονίκη μετά από τρεις ημέρες, αφού τέτοια περιστατικά έχουν συμβεί στο παρελθόν. 2.2.1.2 Αερομεταφορές Στο νησί της Καρπάθου αντιμετωπίζουν πρόβλημα με τα αεροπλάνα. Οι ανάγκες των κατοίκων και των επισκεπτών είναι πολύ μεγαλύτερες και έτσι οι ήδη υπάρχουσες πτήσεις δεν επαρκούν. Ιούνιο με Σεπτέμβριο υπάρχει μόνο μία πτήση την ημέρα από Αθηνά για Κάρπαθο και επιστροφή, με αεροσκάφη των 50 θέσεων. Και όλους τους υπολοίπους μήνες του χρόνου υπάρχει πτήση 3 φορές την εβδομάδα. Όσο για τα άναυλα, κοστίζουν από Αθηνά για Κάρπαθο περίπου 70-75 ευρώ, ενώ για μια διαδρομή Αθήνα Ρόδος, Ρόδος Κάρπαθος, μπορεί να ξεπεράσει τα 130 ευρώ. Ένας άλλος τρόπος εξυπηρέτησης είναι οι πτήσεις εσωτερικού που γίνονται 1 με 2 φορές την εβδομάδα με ιδιωτικές εταιρίες. Επιπλέον υπάρχει δρομολόγιο που τη συνδέει με τη Σητεία, το Ηράκλειο και την Κάσιο. Επιπροσθέτως, πραγματοποιούνται πτήσεις για το εξωτερικό σε καθημερινή βάση από και προς Ευρώπη με Ευρωπαϊκές Αεροπορικές Εταιρίες Charters κυρίως για Τουρίστες. Έκτακτες πτήσεις για όλο τον κόσμο με οποιανδήποτε εταιρία η φορέα του κόσμου, σε περίπτωση π.χ. Επείγουσας Αερομεταφοράς Ασθενούς, Εκλογών, Πολιτικών, Στρατιωτικών λόγων πτήσης charter κ.λ.π. 2.2.2 Ειδικές υποδομές Η Κάρπαθος αντιμετωπίζει τεράστιο πρόβλημα με το μη ολοκληρωμένο οδικό δίκτυο σε όλη την έκταση του νησιού. Σε πολλές περιπτώσεις ο δρόμος δεν είναι ασφαλτοστρωμένος και για να πάει κάποιος από τη μία πλευρά του νησιού στην άλλη, πρέπει να κάνει τον κύκλο. Επίσης οι κάτοικοι αλλά και οι επισκέπτες δεν έχουν τη δυνατότητα να παρακολουθούν τα μεγάλα αθηναϊκά κανάλια μιας και δεν υπάρχει εγκατεστημένος αναμεταδότης επίγειων καναλιών.


2.2.3 Ποιότητα τουριστικού κοινού Πολλοί είναι οι ξένοι και οι Έλληνες εθνολόγοι που έρχονται εδώ και που θεωρούν την περιοχή ως ένα ζωντανό μουσείο. Η διάλεκτος, η ενδυμασία, οι τέχνες που έχουν αναπτύξει οι κάτοικοι, αλλά και η μουσική, έχουν εκλείψει από οπουδήποτε αλλού στη χώρα. Πρόκειται για έναν τόπο γραφικό, αν και οι παραδόσεις αποδυναμώνονται χρόνο με το χρόνο . Εκτιμάται ότι η αύξηση της τουριστικής κίνησης από την Ελβετία θα κινηθεί σε διψήφιο αριθμό το 2007. Η θετική πορεία των πωλήσεων των πακέτων διακοπών οφείλεται κατά κύριο λόγο στους ανοδικούς δείκτες της ελβετικής οικονομίας κατά το 2006, οι οποίοι αναμένεται να βελτιωθούν περαιτέρω το 2007. Δημοφιλείς προορισμοί για τους Ελβετούς είναι η Κρήτη, η Ρόδος, η Κως, η Ζάκυνθος, η Κάρπαθος, οι Κυκλάδες, η Πελοπόννησος και η Αθήνα. Η ηλικία των 30 με 40-κυρίως ζευγάρια- που αναζητά την ηρεμία και την ησυχία για τις διακοπές τους δείχνει σημαντική προτίμηση σ’ ένα ήσυχο νησί όπως η Κάρπαθος. Τέλος, πολλοί είναι οι Ελληνοαμερικάνοι Καρπάθιοι που επισκέπτονται το νησί κατά τη διάρκεια των θερινών διακοπών τους. 2.2.4 Ιατρική περίθαλψη Βεβαίως υπάρχουν ελλείψεις, ειδικά στον ευαίσθητο τομέα της υγείας. Μία από τις σοβαρότερες είναι η ύπαρξη μόνο κέντρου υγείας με ελάχιστες ειδικότητες. Εξαιτίας αυτού και της περιορισμένης ανάπτυξης σε εξοπλισμό του κέντρου, κρίνεται απαραίτητο να μεταφέρονται τα σοβαρά περιστατικά με ελικόπτερο είτε στη Ρόδο, είτε στην Κρήτη και σπανιότερα στην Αθήνα. 2.2.5 Ύδρευση


Όπως είναι γνωστό ανέκαθεν η Κάρπαθος αντιμετώπιζε προβλήματα επάρκειας ύδατος. Φέτος ακόμα περισσότερο λόγω της παρατεταμένης ανομβρίας, από την οποίαυφίσταται άμεσος και κατεπείγον κίνδυνος να μην καλυφθούν οι αυξημένες ανάγκες της καλοκαιρινής τουριστικής περιόδου. Το λιγοστό νερό μάλιστα που υπάρχει δεν είναι πόσιμο σε όλο το νησί. Το δίκτυο είναι παλιό και οι υποδομές για την ύδρευση ελάχιστες. Σύμφωνα με τα παραπάνω, υπολογίζεται ότι θα υπάρχει έλλειψη κατά την επερχόμενη τουριστική περίοδο περίπου 4.00 m3/ημέρα.
2.2.6 Προμήθειες αγαθών

Η διακίνηση των εμπορευμάτων στην Κάρπαθο γίνεται από Αθήνα και Ρόδο για μερικά Super Market που υπάρχουν στο νησί. Συγκεκριμένα για μεγάλη αλυσίδα και κάποια μικρά για τυποποιημένα τρόφιμα. Στο νησί γίνεται παραγωγή γεωργικών και κτηνοτροφικών προϊόντων που όμως δεν καλύπτουν όλες τις ανάγκες και για αυτό τροφοδοτείται με φρούτα από τη γειτονική Κρήτη, όλο το χρόνο με φορτηγά πλοία. Παρόλα αυτά η παραγωγή χοιρινών και αυγών είναι ικανοποιητική και αυτό καθιστά τα είδη αυτά εξαγώγιμα ως ένα βαθμό.






ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3Ο

3. Επιπτώσεις των προβλημάτων

Οι επιπτώσεις που επιφέρουν τα προβλήματα που αντιμετωπίζει η Κάρπαθος και γενικά τα νησιά είναι πολλαπλές και πολυεπίπεδες. Έτσι αυτές συναντώνται τόσο σε οικονομικό όσο και στο κοινωνικό επίπεδο τοπικά αλλά και στον ευρύτερο χώρο.


3.1 Οικονομικές επιπτώσεις στην τοπική κοινωνία των νησιών


Σε γενικές γραμμές τα προβλήματα που αναφέρθηκαν στο προηγούμενο κεφάλαιο δεν οδηγούν στην αναμενόμενη αύξηση προσέλευσης στα νησιά. Δηλαδή οι περιοχές θα μπορούσαν να γνωρίζουν μεγαλύτερη οικονομική άνθιση, που όμως δε συμβαίνει. Έτσι παρατηρείται μια σωρεία καταστάσεων στις οποίες καλούνται να ανταπεξέλθουν οι κάτοικοι.



Έτσι όλα αυτά τα προβλήματα, ενώ αφορούν σε διαφορετικούς τομείς και απορρέουν από διαφορετικές αιτίες, στην πραγματικότητα συγκλίνουν σε μία κοινή επίπτωση. Εκτός αυτού συναντάτε πολλές φορές το φαινόμενο, να είναι το ένα πρόβλημα αποτέλεσμα του άλλου. Όπως για παράδειγμα η έλλειψη των προμηθειών έχει ως αίτιο τα λιγοστά δρομολόγια και η ακρίβεια αγαθών απορρέει από την έλλειψη αυτών και το υψηλό κόστος μεταφοράς τους.
Η ανεπάρκεια των ειδικών υποδομών δυσχεραίνει τόσο την πρόσβαση όσο και τη διαμονή. Σε αυτό είναι σημαντικό να αναφερθεί ότι οι ελλείψεις στο χώρο της υγείας δυσκολεύουν ακόμα περισσότερο την παραμονή ενός ατόμου σε ένα τόπο. Επί παραδείγματι, μια οικογένεια με παιδιά δεν θα επέλεγε ως τόπο διακοπών ένα νησί δίχως νοσοκομείο ή γιατρούς. Γενικότερα, όσα περισσότερα προβλήματα και ελλείψεις έχει ένας τόπος, τόσο λιγότερο τουρισμό έχει και αυτό γιατί εύλογα δεν προτιμάται. Στο σύνολό τους όλα αυτά, έχουν ως αποτέλεσμα το μικρότερο αριθμό τουριστών και συνεπώς χαμηλότερες οικονομικές εισροές είτε εσωτερικού είτε εξωτερικού συναλλάγματος.
Ένα άλλο ζήτημα που επηρεάζει τις οικονομίες των νησιών είναι η υπερσυγκέντρωση. Κάποια μέρη του νησιού ασφυκτιούν ενώ κάποια παραμένουν έρημα. Οπότε η κλειστή οικονομία τους δεν δύναται να αναπτυχθεί. Το ίδιο συμβαίνει και στην περίπτωση αυτή, όπου από ένα σύμπλεγμα νησιών ένα ή δύο νησιά συγκεντρώνουν μεγάλο αριθμό τουριστών και γνωρίζουν μεγάλη οικονομική άνθιση ενώ αντίθετα άλλα διπλανά στηρίζονται σε μη αποδοτικές εργασίες και ζουν πενιχρά.
Ένα άλλο ζήτημα εξίσου σημαντικό είναι η εποχικότητα, η οποία έχει προκαλέσει μια σειρά από σοβαρές αρνητικές παρενέργειες σε όλο το φάσμα του τουριστικού κυκλώματος. Οι επιπτώσεις από την συσσώρευση της τουριστικής κίνησης στους μήνες της αιχμής είναι εμφανείς στο περιβάλλον, στις τουριστικές επιχειρήσεις, στις ενδιάμεσες επιχειρήσεις καθώς και στους ίδιους τους επισκέπτες. Οι επιπτώσεις της εποχικότητας είναι ένα θέμα που αντιμετωπίζεται σε διαφορετικά επίπεδα του ευρύτερου περιβάλλοντος του προορισμού.
Οι οικονομικές επιπτώσεις της εποχικότητας σχετίζονται κυρίως με το πρόβλημα της συμπίεσης της τουριστικής περιόδου σε μερικούς μήνες που οδηγεί σε περιορισμό της σταδιακής αύξησης επενδύσεων με μεγάλο ρίσκο άρα περιορισμός καινοτομιών, εξαντλητική χρήση υπηρεσιών ανθρώπινων πόρων και υπολειτουργία κατά τη μη τουριστική περίοδο.

Η εισροή κερδών περιορίζεται χρονικά και ωθεί τους μικρομεσαίους επιχειρηματίες που έχουν έλλειψη οράματος και προγραμματισμού, να προσφέρουν χαμηλής ποιότητας προϊόντα ώστε να εκμεταλλευτούν την τουριστική ζήτηση με αποτέλεσμα την έντονη δυσαρέσκεια των επισκεπτών.
Σημαντικό οικονομικό φαινόμενο που χρήζει ανάλογης αντιμετώπισης είναι και το πρόβλημα της εποχικής απασχόλησης. Η απόκτηση προσωπικού για μια προσωρινή περίοδο έχει σαν αποτέλεσμα να επενδύουν οι επιχειρήσεις πάνω στο προσληφθέν προσωπικό με το προφανές ρίσκο στο τέλος της τουριστικής περιόδου να χαθεί το προσωπικό το οποίο εύλογα αναζητά μόνιμη απασχόληση. Η διαδικασία αυτή έχει μόνιμα πλέον αποτελέσματα την έλλειψη εξειδίκευσης και την επιβάρυνση της οικονομίας λόγω της καταβολής οικονομικών ενισχύσεων αλλά και το κόστος εκπαίδευσης του τουριστικού προσωπικού. Συνεπώς παρατηρείται το φαινόμενο της υψηλής ανεργίας εκτός τουριστικής περιόδου και της έλλειψης εξειδικευμένου προσωπικού κατά τη διάρκεια της τουριστικής περιόδου.
Όπως καταγράφηκε από έρευνα του Εθνικού Κέντρου Κοινωνικών Ερευνών Ινστιτούτο Κοινωνικής Πολιτικής για τη διερεύνηση των τάσεων στο χώρο της Κοινωνικής και Οικονομικής Υπόστασης των Πολιτών του Δήμου Ροδίων το 2004, ένα σημαντικό τμήμα των εργαζομένων εξασκεί εποχιακά εργασία κυρίως λόγω της εποχικότητας της οικονομικής δραστηριότητας του κλάδου των ξενοδοχείων – εστιατορίων.



3.2 Κοινωνικές επιπτώσεις


Οι κοινωνικές επιπτώσεις της εποχικότητας του τουρισμού είναι εμφανείς σε προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι μόνιμοι κάτοικοι της περιοχής του προορισμού στην καθημερινότητά τους. Εξαιτίας της δραματικής αύξησης του πληθυσμού κατά τη διάρκεια των καλοκαιρινών μηνών προκαλείται καταπόνηση των υποδομών και παρουσιάζεται μείωση του επιπέδου της ποιότητας των προσφερόμενων υπηρεσιών (υπολειτουργία υπηρεσιών ασφάλειας μεταφορών και οικονομικών συναλλαγών).
Για τις παραμεθόριες νησιώτικες περιοχές ο ανολοκλήρωτος στόχος της κοινωνικής συνοχής είναι θεμελιακός. Οι κοινωνίες στα νησιά είναι μικρές και ευαίσθητες-ευάλωτες. Δεν έχουν την πολυτέλεια να εσωτερικεύουν εύκολα μεγάλες διαταραχές που προέρχονται από εξωγενείς παράγοντες που τελικά επηρεάζουν δραματικά την ίδια την ύπαρξη των τοπικών κοινωνιών.
Η έλλειψη τουρισμού δεν έχει μόνο οικονομικές αλλά και κοινωνικές επιπτώσεις. Μέσα από το μαρασμό των επιχειρήσεων και το αυξημένο ποσοστό ανεργίας έρχεται η μετανάστευση των πληθυσμών για εύρεση εργασίας σε άλλα μέρη. Έτσι η κοινωνία « γερνά », καθώς οι νέοι σε ηλικία άνθρωποι φεύγουν και οι περιοχές ερημώνουν. Μ’ αυτό τον τρόπο ξεκινά ένας φαύλος κύκλος όπου δίχως ικανό αριθμό θέσεων εργασίας δεν υπάρχουν νέοι, δίχως νέους ανθρώπους δεν υπάρχουν καινοτόμες ιδέες και επενδύσεις άλλα ούτε και πολλά περιθώρια ανάπτυξης στις τοπικές κοινωνίες και αντίστροφα.
Όμως το ζήτημα δεν είναι μονοδιάστατο, αφού εκεί απ’ όπου λείπει ο τουρισμός απουσιάζουν και οι αρνητικές του συνέπειες. Σ’ αυτή την περίπτωση παρατηρείται ότι στα νησιά χωρίς ιδιαίτερα ανεπτυγμένη τουριστική βιομηχανία δεν υπάρχει εγκληματικότητα στο ποσοστό που συναντάται σε νησιά με πολύ αυξημένες αφίξεις.
Ένα επιπλέον αποτέλεσμα της έλλειψης του τουρισμού είναι η διατήρηση των ηθών και των εθίμων της περιοχής. Φαίνεται λοιπόν πως αυτές οι κοινωνίες δε φθείρονται πολιτισμικά συγκριτικά με τις άλλες. Αυτό είναι εύλογο αν υπολογίσει κανείς το γεγονός ότι δεν υπάρχει έντονη « τριβή » με άλλες κουλτούρες. Με άλλα λόγια δεν ξεπουλούν τις παραδόσεις τους, δεν αλλοιώνουν τη γραφικότητα του τόπου και τέλος δε θυσιάζουν στο όνομα της ανάπτυξης την πολιτισμική τους ταυτότητα. Αυτό βέβαια δε σημαίνει ότι δεν υπάρχουν είτε νησιωτικές είτε ηπειρωτικές περιοχές στις οποίες ενώ είναι ανεπτυγμένος ο τουρισμός διατηρούν στο ακέραιο τις παραδόσεις τους.
Σε αντιδιαστολή με το προαναφερθέν ζήτημα της διατήρησης των παραδόσεων έρχεται και ένα άλλης φύσεως θέμα, που γεννάται επίσης από την έλλειψη επαφής με άλλες κουλτούρες. Σ’ αυτή την περίπτωση εξετάζεται το θέμα από άλλη σκοπιά και το αποτέλεσμα προκύπτει κάθε άλλο παρά θετικό. Έτσι παρατηρείται ένα φαινόμενο κλειστών κοινωνιών με στενούς πολιτισμικά ορίζοντες. Τα άτομα και οι κοινωνίες δεν έχουν την ευκαιρία να γνωρίσουν άλλους πολιτισμούς οπότε και μένουν στάσιμοι στην παγκόσμια κοινωνική ανάπτυξη.
Εν κατακλείδι οι επιπτώσεις της έλλειψης τουρισμού είναι πολυδιάστατες. Ωστόσο οι θετικές επιπτώσεις δε θα μπορούσαν σε καμία περίπτωση να αντισταθμιστούν με την ερήμωση των περιοχών και τον μοιραία επερχόμενο μαρασμό των κοινωνιών.


3.3 Αλληλεπίδραση των κοινωνικοοικονομικών επιπτώσεων

Μετά την εξέταση των επιπτώσεων σε οικονομικό και κοινωνικό επίπεδο γίνεται αντιληπτό ότι κάθε άλλο παρά ανεξάρτητες είναι μεταξύ τους οι επιπτώσεις αυτές, Στην πραγματικότητα οι κοινωνικές επιπτώσεις είναι απόρροια των οικονομικών και το αντίστροφο. Δηλαδή πρόκειται για ένα « ντόμινο » καταστάσεων που ακολουθεί μια καταστροφική αλληλουχία για την τοπική κοινωνία και οικονομία. Χωρίς την άνθιση της μίας είναι φύσει αδύνατο να αναπτυχθεί και η άλλη.
Οπότε εάν είναι να δοθούν λύσεις αυτές θα πρέπει να έχουν έναν πολύπλευρο χαρακτήρα με στόχο την ανάπτυξη της οικονομίας και της κοινωνίας τοπικά.




ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4Ο

4. Προτεινόμενες λύσεις

Ο νησιωτικός χώρος της Καρπάθου και γενικότερα των νησιών του Αιγαίου έχει χαρακτηριστικά, που επιβάλλουν ιδιαίτερες πολιτικές για την αντιμετώπιση των προβλημάτων της περιοχής. Το βασικό στοιχείο που χαρακτηρίζει το νησιωτικό χώρο του Αιγαίου είναι η γεωγραφική κατανομή των νησιών.
Δύο βασικές πολιτικές ανάπτυξης μπορούν να προταθούν για τα νησιά του Αιγαίου: τουριστική ανάπτυξη και βιωσιμότητα του περιβάλλοντος.


4.1 Πρότυπο μοντέλο ανάπτυξης

I. Αρχικά εξετάζονται τα χαρακτηριστικά και οι διαπλοκές των ομάδων παραγόντων οι οποίες διαμορφώνουν τα πρότυπα τουριστικής ανάπτυξης στο σύγχρονο κόσμο, με στόχο να επισημανθούν οι αλληλοσυσχετίσεις των επιρροών και της δράσης τους. Πρόκειται για παράγοντες οι οποίοι άμεσα ή έμμεσα συνδέονται τόσο με την τουριστική ανάπτυξη όσο και με τη λειτουργία του τουριστικού τομέα. Οι ομάδες παραγόντων οι οποίες εξετάζονται είναι οι ακόλουθες:
• Διεθνείς και υπερεθνικοί φορείς και οργανισμοί που σχετίζονται με την τουριστική ανάπτυξη ( ΟΗΕ, ΟΟΣΑ, ΠΟΤ, Παγκόσμια Τράπεζα, Ε.Ε., επιστημονικοί σύλλογοι, εκπαιδευτικά και ερευνητικά ιδρύματα κ.α.)
• Επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στον ευρύτερο τουριστικό τομέα (tour operators, ξενοδοχειακές επιχειρήσεις, τουριστικά πρακτορεία, εταιρίες μεταφορικών μέσων, εταιρίες διαχείρισης θεματικών πάρκων, εταιρίες εστίασης και αναψυχής κ.α.)
• Πολιτικές άμεσα ή έμμεσα συνδεόμενες με την τουριστική ανάπτυξη σε επίπεδο υπερεθνικό, εθνικό ή τοπικό, όπως πολιτικές τουρισμού: πολιτικές περιφερειακής ανάπτυξης, πολιτικές προώθησης των ειδικών και εναλλακτικών μορφών τουρισμού, πολιτικές απασχόλησης, πολιτικές για το περιβάλλον, πολιτικές για τον αγροτικό τομέα.
• Φορείς και ομάδες συμφερόντων σε εθνικό και τοπικό επίπεδο που συνδέονται με τη σχεδίαση, την οργάνωση, τη διαχείριση και την προώθηση της τουριστικής ανάπτυξης (επιχειρήσεις τουρισμού σε εθνικό ή τοπικό επίπεδο, άτομα ή εταιρίες που ασχολούνται με την τουριστική ανάπτυξη, φορείς εθνικής, περιφερειακής ή τοπικής πολιτικής εκπροσώπησης, οργανώσεις ασχολούμενες με την τοπική ανάπτυξη ή την προστασία του περιβάλλοντος, κοινωνικο-επαγγελματικές ομάδες του πληθυσμού τουριστικών περιοχών, εργαζόμενοι στον τουρισμό).
• Παράμετροι επιρροής της τουριστικής ζήτησης και προσφοράς σε διεθνές και εθνικό επίπεδο ( στην τουριστική ζήτηση οι σταθερές αλλά και συγκυριακές τάσεις που αφορούν στις επιλογές προορισμών ή προϊόντων στην τουριστική προσφορά οι πόροι που διαθέτει η κάθε περιοχή ή χώρα).




II. Χαρακτηριστικά των παραγόντων
διαμόρφωσης των προτύπων τουριστικής ανάπτυξης
Τα κυριότερα χαρακτηριστικά των παραγόντων διαμόρφωσης των προτύπων τουριστικής ανάπτυξης είναι τα εξής:
• Υπερεθνική διάσταση της λειτουργίας πολλών από αυτούς τους παράγοντες, που οδηγεί στη διαμόρφωση συγκροτημένων τάσεων στη ζήτηση αλλά και πολιτικών που επηρεάζουν την ανάπτυξη του τουρισμού.
• Θεσμική συγκρότηση και δυναμική ανάπτυξη αυτών των παραγόντων υπό τη μορφή οργανωμένων ομάδων συμφερόντων ή πολιτικών που προωθούνται σε διεθνές αλλά και σε εθνικό επίπεδο. Το χαρακτηριστικό αυτό συνδέεται με την ολοένα και μεγαλύτερη οικονομική σημασία του τουρισμού.
• Τάση διεθνοποίησης της επενέργειας των παραγόντων αυτών λόγω της σημαντικής επιρροής που ασκείται σε αυτούς από οργανισμούς ή τουριστικές επιχειρήσεις που διαμορφώνουν, σε διεθνές επίπεδο, πολιτικές που προωθούν τουριστικά προϊόντα. Με αυτόν τον τρόπο, διαμορφώνονται ορισμένες κυρίαρχες κοινές τάσεις διεθνώς τόσο στις πολιτικές όσο και στα προϊόντα του τουρισμού.
• Δυναμική συμβολή των τουριστικών επιχειρήσεων στη σύνθετη λειτουργία αυτών των παραγόντων σε πολλά επίπεδα: στο διεθνές λόγω των διεθνοποιημένων χαρακτηριστικών κατασκευής και διάθεσης πολλών τύπων τουριστικών προϊόντων, στο εθνικό λόγω της επιρροής που ασκούν στη διαμόρφωση της ζήτησης, γεγονός που αντίστοιχα επηρεάζει και την προσφορά, στο τοπικό λόγω της «ολιστικής» διάστασης της παρουσίας στην παραγωγική δομή των τουριστικών περιοχών.
• Διαρκώς και σημαντικότερος είναι ο ρόλος που διαδραματίζουν επαγγελματικοί ή επιστημονικοί φορείς, οργανώσεις και ομάδες συμφερόντων που συνδέονται με την οργάνωση και τη διαχείριση της τουριστικής ανάπτυξης σε εθνικό ή τοπικό επίπεδο.
• Σημαντική έμμεση επιρροή της ανάπτυξης του οργανισμού σε άλλες παραγωγικές δραστηριότητες ή τομείς ανάπτυξης, που είχε ως αποτέλεσμα ο τουρισμός να συγκαταλέγεται ως δυναμική παράμετρος σε πολλές πολιτικές ή προγράμματα τα οποία αφορούν στην περιφερειακή ανάπτυξη, στο περιβάλλον, στον αγροτικό τομέα, στον αστικό χώρο, στον πολιτισμό κ.τ.λ.
• Καθοριστική σημασία παραμέτρων της τουριστικής ζήτησης (τάσεις που αφορούν συγκεκριμένους προορισμούς ή τύπους τουριστικούς ταξιδιών ή προϊόντων), αλλά και της τουριστικής προσφοράς (πόροι, υποδομές και υπηρεσίες που διαθέτουν τουριστικές περιοχές ή χώρες) ως παράγοντες επιρροής της τουριστικές ανάπτυξης.



Μελέτη περίπτωσης της Ρόδου


Τα νησιά της Δωδεκανήσου αποτελούν το 2% της συνολικής επικράτειας σε έκταση, το 1,5% του εθνικού πληθυσμού, ενώ συγκεντρώνουν το 15% της ξενοδοχειακής υποδομής, το 25% των αφίξεων και το 30% των διανυκτερεύσεων.
Το νησί της Ρόδου, με πληθυσμό 98.181, εμφάνισε σημαντική πληθυσμιακή αύξηση τις τελευταίες δεκαετίες ( 67% για την περίοδο 1950-1990). Οι ρυθμοί αύξησης είναι σημαντικά υψηλότεροι σε σχέση με άλλες περιοχές της χώρας με ανάλογο μέγεθος και οφείλεται στην άνοδο του τουρισμού, κυρίως μετά το 1970, όπου παρατηρείται μία σταδιακή μετατροπή της αγροτικής οικονομίας του νησιού. Η Ρόδος κατατάσσεται μεταξύ των 10 περιοχών με το υψηλότερο εισόδημα στη χώρα. Την περίοδο 1978-1991, η απασχόληση αυξήθηκε από 26000 σε 40000, αύξηση της τάξης του 55%, σημαντικά μεγαλύτερη από την αντίστοιχη αύξηση του πληθυσμού για την ίδια περίοδο, η οποία ήταν 31% για την δεκαετία 1971-1981 και 21% για την επόμενη (1981-1991).
Η Ρόδος αποτελεί σημαντικό κέντρο υπηρεσιών για το σύνολο της περιφέρειας Νότιου Αιγαίου, ενώ λόγω της θέσης της είναι δυνατό να διαδραματίσει ένα σημαντικό ρόλο για την ευρύτερη περιοχή της Μεσογείου κάτω από ορισμένες προϋποθέσεις.
Η Ρόδος αποτελεί ένα διεθνή τουριστικό προορισμό, που αναπτύχθηκε ιδιαίτερα γοργά στη διάρκεια των τελευταίων 40 χρόνων.
Η ανάπτυξή της απέφερε πολλά οφέλη στους
ντόπιους και στην οικονομία του νησιού.

Μερικές από τις γενικές αρχές και στόχους για τη βιώσιμη ανάπτυξη του τουρισμού είναι:

• Βιωσιμότητα στην τουριστική ανάπτυξη σημαίνει ότι θα πρέπει να είναι φιλική προς το περιβάλλον στο παρόν και στο μέλλον καθώς και οικονομικά βιώσιμη και κοινωνικά δίκαιη για τις τοπικές κοινωνίες.
• Ο τουρισμός θα πρέπει να εναρμονίζεται με το φυσικό, πολιτισμικό και ανθρώπινο περιβάλλον.
• Ο τουρισμός θα πρέπει να μεριμνά για τις επιπτώσεις του στην πολιτισμική κληρονομιά και την παράδοση της τοπικής κοινωνίας.
• Πρωτεύοντες στόχοι στην τουριστική ανάπτυξη θα πρέπει να είναι η διατήρηση του τουριστικού προορισμού και η ικανότητα εξυπηρέτησης των τουριστών στο πλαίσιο μιας στρατηγικής για τη βιώσιμη ανάπτυξη.
• Ο τουρισμός θα πρέπει να βασίζεται στην διεύρυνση των ευκαιριών για τις τοπικές κοινωνίες συμβάλλοντας στο μέγιστο στην τοπική οικονομία.
• Ο τουρισμός θα πρέπει να συμβάλλει αποτελεσματικά στη βελτίωση της ποιότητας ζωής όλων και στον κοινωνικο-πολιτισμικό εμπλουτισμό του κάθε τόπου προορισμού.
• Η κεντρική διοίκηση και συναφείς φορείς με τη συμμετοχή της Τοπικής Αυτοδιοίκησης και των Μη Κυβερνητικών Οργανώσεων θα πρέπει να αναλάβουν δράσεις που να συμβάλλουν στον ολοκληρωμένο σχεδιασμό της τουριστικής ανάπτυξης.



4.2 Μέτρα για την επίλυση των προβλημάτων


Το ζήτημα «κλειδί» για την τουριστική, αλλά και τη γενικότερη ανάπτυξη των νησιών είναι οι μεταφορές, οι θαλάσσιες και οι αεροπορικές .Ένα άλλο σημαντικό θέμα που πρέπει να λαμβάνεται υπόψη είναι η προβολή και προώθηση των ιδιαιτεροτήτων του κάθε νησιού.





4.2.1 Μέτρα της πολιτείας

Έχοντας επίγνωση των προβλημάτων που οδηγούν στην οικονομική καθυστέρηση των νησιών του Αιγαίου, η Πολιτεία θα πρέπει να θέσει στόχους για μια κοινωνικοοικονομική πολιτική που βασίζεται σε έναν μακροπρόθεσμο σχεδιασμό, προσαρμοσμένο στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά και τον μοναδικό χαρακτήρα του νησιωτικού συμπλέγματος και του κάθε νησιού ξεχωριστά. Οι νέες στρατηγικές επιβάλλεται να συμπεριλαμβάνουν πρωτοποριακά μέτρα και σύγχρονες δράσεις με στόχο την αναστροφή των αρνητικών παραγόντων ανάπτυξης ακολουθώντας τις αρχές της βιώσιμης νησιωτικής ανάπτυξης.
Γενικότερα, το Υπουργείο Αιγαίου είναι αναγκαίο να διαθέτει το μεγαλύτερο μέρος από τον τακτικό προϋπολογισμό του για την βελτίωση των ακτοπλοϊκών συνδέσεων των νησιών, με την μίσθωση πλοίων μετά από δημόσιους μειοδοτικούς διαγωνισμούς ,για να εκτελούν επιδοτούμενα ακτοπλοϊκά δρομολόγια και να σημειωθεί ότι το Υπουργείο , σύμφωνα με τις αρμοδιότητες θα πρέπει να ασκεί σαφή πολιτική στήριξης των ακτοπλοϊκών συνδέσεων των νησιών , τόσο με την ηπειρωτική χώρα, όσο και μεταξύ τους .
Οι σύνεδροι εξουσιοδότησαν την ΚΕΔΚΕ και το Συμβούλιο Νησιωτικών Δήμων και Κοινοτήτων Ελλάδας να προωθήσουν άμεσα μελέτη - που είχε εγκρίνει η ΚΕΔΚΕ - προς τους αρμόδιους εθνικούς και κοινοτικούς φορείς. Στη μελέτη επισημαίνονται οι βασικές αρχές για την αντιμετώπιση του προβλήματος των μεταφορών στο νησιωτικό χώρο, που ανάμεσα στα άλλα περιλαμβάνονται:

Ι. Οι μεταφορές στο νησιωτικό χώρο αφορούν όλα τα μέσα μεταφοράς και επομένως πρέπει να ληφθούν μέτρα για την ανάπτυξη ενός ολοκληρωμένου συστήματος μεταφορών με το συντονισμό και διαφορετικών μέσων: πλοίων, αεροπλάνων, υδροπλάνων, ελικοπτέρων. Επίσης, να συνεχίζει να λειτουργεί η Ολυμπιακή ως εθνικός αερομεταφορέας.
II. Οι μεταφορές στο νησιωτικό χώρο πρέπει να διασφαλίζουν την απευθείας σύνδεση των νησιών τόσο με τα μεγάλα αστικά κέντρα (Πειραιάς, Θεσσαλονίκη, Πάτρα, Βόλος, Κρήτη) όσο και μεταξύ τους.
III. Η Πολιτεία έχει την υποχρέωση να διασφαλίζει συνδέσεις με επαρκή συχνότητα, ασφάλεια, αξιοπιστία και ανεκτό οικονομικό αντίτιμο σε όλους τους πολίτες της χώρας, επομένως και στους κατοίκους των νησιών.
IV. Οι μεταφορές αποτελούν για τα νησιά «επιταχυντή οικονομικής ανάπτυξης με κρίσιμες συνέπειες για την απασχόληση και την άρση του αποκλεισμού».
V. Οι μεταφορές στα νησιά αποτελούν υπηρεσία Γενικού Οικονομικού Ενδιαφέροντος δεδομένου ότι διασφαλίζουν την κοινωνική, οικονομική, πολιτιστική αλλά και γεωγραφική συνοχή του εθνικού χώρου. Σε αυτή την βάση πρέπει να δομηθεί η σχέση με την Πολιτεία αλλά και με την Ευρωπαϊκή Ένωση με την εξασφάλιση «καθολικής υπηρεσίας».
VI. Η έννοια του δημόσιου αγαθού περιλαμβάνει την αρχή της οικονομικά προσιτής (μεταφορικής) υπηρεσίας για το σύνολο του νησιωτικού πληθυσμού. Όμως αυτή σήμερα δεν διασφαλίζεται ούτε στις βιώσιμες ούτε στις επιδοτούμενες γραμμές.VII. Για λόγους ισότητας των πολιτών, για την κάλυψη αντίστοιχης απόστασης από το Κέντρο, οι προσφερόμενες υπηρεσίες θαλάσσιων μεταφορών πρέπει να συγκλίνουν με τις υπηρεσίες των χερσαίων μεταφορών όσον αφορά στην οικονομική επιβάρυνση του χρήστη, στη χρονική διάρκεια του ταξιδιού και στην προσφερόμενη ποιότητα. Εξάλλου, με στόχο την ενίσχυση της ενδοπεριφερειακής συνοχής, το Συνέδριο επισημαίνει πως για την ανάπτυξη ενός ολοκληρωμένου συστήματος νησιωτικών μεταφορών,απαιτείται:

 οργάνωση ενός ενιαίου κέντρου λήψης αποφάσεων, με ισχυρή συμμετοχή της Τοπικής Αυτοδιοίκησης με αποκλειστική αρμοδιότητα να οργανώνει, σχεδιάζει, προγραμματίζει, συντονίζει, εποπτεύει και ελέγχει τη διεξαγωγή του συγκοινωνιακού έργου όλων των μέσων μαζικής μεταφοράς, θαλάσσιων και αεροπορικών, στο νησιωτικό χώρο.
 σύσταση, με πρωτοβουλία του δημοσίου, ενός εξειδικευμένου οργανισμού παροχής ακτοπλοϊκών υπηρεσιών στις άγονες γραμμές, που θα χειρίζεται δημόσιους πόρους και μέσα, με στόχο την υλοποίηση του σχεδιασμού του κεντρικού φορέα
 δημιουργία ενός «Παρατηρητηρίου» που θα καταγράφει συστηματικά τα δεδομένα που σχετίζονται με το σύστημα μεταφορών, τις προσφερόμενες υπηρεσίες, τις ελλείψεις που παρατηρούνται • διεκδίκηση από την Ευρωπαϊκή Ένωση της κάλυψης ενός μέρους του κόστους της επιδότησης των άγονων γραμμών αλλά και της κατασκευής «χτισίματος» πλοίων -με προτεραιότητα στα ελληνικά ναυπηγεία- καθώς η χώρα μας είναι η μοναδική στην Ευρώπη με τόσα πολλά νησιά που πρέπει να εξυπηρετηθούν με καθεστώς δημόσιας υπηρεσίας.
 Το συγκοινωνιακό θα μπορούσε να λύσει και το πρόβλημα υγείας. Αν λυθεί αυτό σε μια οργανωμένη και σταθερή βάση συνδυασμένων μεταφορών, όπου και ο τελευταίος κάτοικος στο τελευταίο νησί του Αιγαίου θα μπορεί να βρίσκεται, να συνδέεται - πράγμα που είναι και συνταγματικό του δικαίωμα - με το εθνικό του κέντρο και τα περιφερειακά του κέντρα, θα απελευθερωθούν δυνάμεις στο Αιγαίο που κανείς δεν μπορεί να προβλέψει. Γιατί το Αιγαίο έχει δυναμική. Είναι ευλογημένος χώρος και κάποιοι δεν το αφήνουν να εξελιχθεί όπως πρέπει.
 Να προβλεφθούν ειδικά προγράμματα για νησιωτικές περιοχές στα πλαίσια της επικείμενης αναθεώρησης των κανονισμών των Διαρθρωτικών Ταμείων, για τη περίοδο 2007-2013 και να αξιοποιηθούν υπερεθνικοί μηχανισμοί χρηματοδότησης και εγγυοδοσίας όπως το Ταμείο Συνοχής και η Ευρωπαϊκή Τράπεζα.
Αντίστοιχα, οι ανάγκες βελτίωσης της ποιότητας ζωής και της κοινωνικής συνοχής θα πρέπει να αντιμετωπισθούν μέσω συνεκτικών παρεμβάσεων ανάπτυξης υποδομών πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας, ανάπτυξης και προστασίας της Δημόσιας Υγείας, ανάπτυξης Υποδομών στην Δευτεροβάθμια και Τριτοβάθμια Περίθαλψη και άλλων συμπληρωματικών κοινωνικών υποδομών.


Όσον αφορά στην εποχικότητα διάφορες τεχνικές μπορούν να εφαρμοστούν για τη μείωση της εποχικότητας. Μπορούν να επιλεχθούν τύποι τουριστικών αξιοθέατων που θα προσελκύουν επισκέπτες σε διαφορετικές χρονικές περιόδους ανά το χρόνο και ιδιαίτερα κατά τη χαμηλή περίοδο. Οι τουριστικές περιοχές μπορούν να αναπτύξουν κάποιες δραστηριότητες για τη χαμηλή περίοδο όπως φεστιβάλ, ειδικά γεγονότα, συνέδρια και ειδικούς τύπους ψυχαγωγικών εγκαταστάσεων και δραστηριοτήτων
Είναι πλέον κοινή πρακτική για τα παραθαλάσσια θέρετρα να αναπτύσσουν συνεδριακό τουρισμό κατά τη χαμηλή περίοδο. Για την προσέλκυση τουριστών τη χαμηλή περίοδο μπορούν να χρησιμοποιηθούν τεχνικές μάρκετινγκ και τιμολόγησης. Μπορούν επίσης να συνδιαστούν με τις τεχνικές προσέγγισης της ανάπτυξης του προϊόντος που περιγράφονται παραπάνω. Κατά τη χαμηλή περίοδο μπορούν να προσφερθούν μειωμένες τιμές στις μεταφορές και στα καταλύματα, οι οποίες αν χρησιμοποιηθούν σωστά, μπορούν να προσελκύσουν τουρίστες.

Το μάρκετινγκ μπορεί να στοχεύσει σε πιο ηλικιωμένους ανθρώπους που έχουν τη δυνατότητα να ταξιδεύουν οποτεδήποτε. Αυτοί οι τουρίστες συνήθως προτιμούν περιβάλλον με λίγο κόσμο που είναι διαθέσιμο κατά τη χαμηλή τουριστική περίοδο. Μπορεί επίσης να ενθαρρύνει κατά τη χαμηλή περίοδο, η χρήση των διεθνών θερέτρων και των αστικών τουριστικών εγκαταστάσεων από τους ημεδαπούς τουρίστες.

Το οικονομικό, περιβαλλοντικό και κοινωνικο-πολιτιστικό κόστος και τα οφέλη πρέπει να ζυγιστούν όλα μαζί για να επιτευχθεί ισορροπημένη ανάπτυξη. Μια σημαντική γενική πολιτική είναι να αναπτυχθεί ο τουρισμός σε μια σταδιακή βάση έτσι ώστε η κοινωνία να έχει χρόνο να προσαρμοστεί σε αυτόν, να εκπαιδευτεί για αυτόν και να μάθει πως να συμμετέχει στα οφέλη του. Αυτή η προσέγγιση δίνει επίσης χρόνο στη κυβέρνηση να παρακολουθήσει τους κοινωνικοπολιτικούς αντίκτυπους του τουρισμού και να θεραπεύσει κάποια προβλήματα πριν γίνουν σοβαρά. Κατάλληλες μορφές τουρισμού μπορούν να επιλεχθούν έτσι ώστε να είναι συμβατές με τις τοπικές κοινωνίες. Επίσης το επιλεκτικό μάρκετινγκ μπορεί να προσελκύσει τους τύπους τουριστών που θα σέβονται τα τοπικά κοινωνικά έθιμα και τις πολιτιστικές παραδόσεις.


Για την επίλυση των υδρευτικών προβλημάτων χρειάζεται ένας σωστός σχεδιασμός μελετών και έργων. Ο σχεδιασμός αυτός θα πρέπει να γίνει από όλους τους εμπλεκόμενους φορείς με γνώμονα τη διαχρονική επίλυση των προβλημάτων. Οι λύσεις αντιμετώπισης είναι οι εξής:

• Υδρογεωτρήσεις
• Φράγματα
• Εξωποτάμιες λιμνοδεξαμενές.
• Φράγματα ανάσχεσης, για εμπλουτισμό των υδροφόρων.
• Αφαλάτωση: Με τις νέες τεχνολογίες η τιμή του κυβικού έχει
ελαττωθεί πάρα πολύ (Το νερό που θα παράγει η νέα μονάδα στην
Κύπρο 45.000 κ. μ./24ωρο θα στοιχίζει 1,5 Ευρώ /κ.μ μαζί με το
κόστος απόσβεσης).
Πολύ πιο φτηνή είναι η παραγωγή γλυκού νερού από υφάλμυρο. Στην Ομηρούπολη το κόστος λειτουργίας της μιας μονάδας είναι 40 ευρωλεπτά /κ.μ (ανάλογα με την αλατότητα) και της δεύτερης, που δεν
χρησιμοποιεί χημικά 20 ευρωλεπτά /κ.μ.. Το κόστος εγκατάστασης μιας
μονάδας ημερησίας παραγωγής 600-750 κμ/24ωρο ανέρχεται περίπου στο ποσό των 250.000 Ευρώ.
• Και τέλος, η μεταφορά νερού ως η πιο ακριβή λύση: Η μεταφορά
ενός κυβικού μέτρου νερού στα νησιά των Κυκλάδων στοιχίζει 14 Ευρώ, ενώ στα Δωδεκάνησα 11 Ευρώ.


Για τα νησιά του Αν. Αιγαίου οι γενικές κατευθύνσεις είναι οι ακόλουθες:
• βελτίωση, εκσυγχρονισμός και επέκταση λιμένων και λιμενικών εγκαταστάσεων, κατασκευή αλιευτικών καταφυγίων (π.χ. Αστυπάλαια), ή ιχθυόσκαλας (π.χ. Χίος, Μυτιλήνη), συγκεκριμένα κίνητρα για ανάπτυξη των θαλάσσιων μεταφορών και συγκοινωνιών ιδιαίτερα στις άγονες γραμμές
• κάλυψη με ελικοδρόμια ή μικρά αεροδρόμια όλων των νησιών, επέκταση ή εκσυγχρονισμός των αεροδρομίων Λέσβου, Σάμου, Χίου, Λήμνου, Κω και διατήρηση υπαγωγής στον εθνικό αερομεταφορέα
• ολοκλήρωση οδικών δικτύων εξαιρετικής σημασίας σε όλα τα μεγάλα νησιά (Λέσβος, Χίος, Σάμος, Κως, Ρόδος, Κάρπαθος) και επίλυση προβλημάτων υποδομής στα μικρότερα
• καθιέρωση διαπεριφερειακών συγκοινωνιακών συνδέσεων (αεροπορικές, ακτοπλοϊκές) ανάμεσα στα νησιά και τις περιφέρειες της περιοχής, με τη σύσταση ειδικού φορέα
• άμεση αντιμετώπιση του προβλήματος της ύδρευσης με πρόσθετα μέτρα και οριστική επίλυση με κατάλληλα προγράμματα κατασκευής φραγμάτων και λιμνοδεξαμενών καθώς και εφαρμογή σύγχρονης τεχνολογίας στην ύδρευση, την αποχέτευση, το βιολογικό καθαρισμό
• εφαρμογή σύγχρονης τεχνολογίας στις τηλεπικοινωνίες (πρότυπο ψηφιακό κέντρο Ρόδου) και σύνδεση με υπερεθνικά δίκτυα παροχής υπηρεσιών
• ενίσχυση τουριστικής υποδομής, με την κατασκευή μαρίνων (π. χ. Κως, Ρόδος, Λέσβος, Χίος, Λήμνος) με την αξιοποίηση ιαματικών πηγών (Λέσβος, Σάμος, Νίσυρος), με την κατασκευή συνεδριακών κέντρων (Ρόδος, Κως, Λέσβος)
• ανάδειξη των πλούσιων αρχαιολογικών χώρων, της πολιτιστικής κληρονομιάς, των οικισμών φυσικού κάλλους (δρυμοί, παραδοσιακά χωριά, μεσαιωνικές πόλεις, φρούρια, αρχαία μνημεία) που γεμίζουν κάθε νησί

• αξιοποίηση εναλλακτικών και ήπιων μορφών ενέργειας (ηλιακή, αιολική, γεωθερμία) που ενισχύει τα ενεργειακά αποθέματα
• κατασκευή νέου περιφερειακού νοσοκομείου στη Ρόδο, αποπεράτωση επεκτάσεων και εκσυγχρονισμός των υπαρχόντων (π.χ. Σάμος)



ΜΕΤΡΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ
Κανένα πρόγραμμα δεν μπορεί να εφαρμοστεί και καμιά ανάπτυξη να επιτευχθεί χωρίς τους αναγκαίους πόρους. Έτσι πρέπει να διασφαλιστούν:
 η μείωση κατά 50 % των συντελεστών του ΦΠΑ στα νησιά του Αιγαίου που βρίσκονται πολύ ανατολικά.
 η επιδότηση των θαλάσσιων μεταφορών και των αερομεταφορών για προϊόντα και εισιτήρια
 η επιδότηση θέσεων εργασίας στο δευτερογενή τομέα
 η χρηματοδότηση σύγχρονης τεχνολογίας, επενδύσεων και έργων υποδομής
 η χρηματοδότηση του εκσυγχρονισμού των επιχειρήσεων, της εκπαίδευσης, επαγγελματικής κατάρτισης και εξειδίκευσης προσωπικού.
Παράλληλα στο εθνικό επίπεδο μια σειρά από ειδικές πολιτικές και μέτρα καθώς και παροχή κινήτρων πρέπει να θεσπιστούν από τα αρμόδια Υπουργεία για την ενίσχυση των πολιτιστικών και τουριστικών δραστηριοτήτων στην περιοχή. Ειδικότερα για την ανάδειξη του αρχαιολογικού και πολιτιστικού πλούτου απαιτείται αυτοτελής χρηματοδότηση από ειδικά θεσμοθετημένο πόρο που προέρχεται από τα κρατικά έσοδα. Καθώς επίσης και ειδικά αναπτυξιακά προγράμματα που οι τοπικοί φορείς πρέπει να επεξεργαστούν και η πολιτεία να ενισχύσει την εφαρμογή τους για τις πιο υποβαθμισμένες περιοχές και τα φτωχά νησιά.
Για την ενίσχυση του επενδυτικού κλίματος πρέπει να τροποποιηθεί ο αναπτυξιακός νόμος με παροχή ειδικών κινήτρων για επενδύσεις μεγάλης κλίμακας στον πρωτογενή και δευτερογενή τομέα, για ιδιωτικές επενδύσεις στις χερσαίες περιοχές και στα μεγάλα νησιά και για μικρής κλίμακας επενδύσεις στις υποβαθμισμένες περιοχές και τα μικρά νησιά, με αντίστοιχη κατάργηση του πλαφόν που ισχύει σήμερα.
Τέλος ειδικά μέτρα που αφορούν την τιμολογιακή πολιτική (μειωμένες τιμές στα καύσιμα, το ρεύμα, τα εισιτήρια), τα επιτόκια χορηγήσεων, τις τοπικές συλλογικές συμβάσεις εργασίας ολοκληρώνουν την οικονομική πολιτική που απαιτείται.
Ταχύρρυθμα αναπτυξιακά προγράμματα που αφορούν είτε τα συνεχιζόμενα μεγάλα έργα είτε νέο προγραμματισμό, οφείλουν να ολοκληρώσουν την αναπτυξιακή υποδομή. Ο εκσυγχρονισμός των νοσηλευτικών ιδρυμάτων. Η συντήρηση των υπαρχόντων οδικών δικτύων και των παραδοσιακών κτισμάτων. Η ανακήρυξη παραδοσιακών οικισμών, εθνικών δρυμών, περιοχών ιδιαίτερου φυσικού κάλλους. Η αναβάθμιση και επέκταση των αθλητικών εγκαταστάσεων. Είναι έργα που συντελούν στη συντήρηση της υπάρχουσας υποδομής και ασφαλώς προϋποθέτουν μια μόνιμη πολιτική. Πέρα από αυτά όμως απαιτούνται μια σειρά από ιεραρχημένα έργα ώστε να διασφαλιστεί πλήρως και να διευκολυνθεί η αναπτυξιακή προσπάθεια.

Η πολιτεία γενικότερα θα πρέπει να λειτουργήσει με στόχο :
• Την υλοποίηση των πολιτικών που προβλέπονται για την βιώσιμη ανάπτυξη των νησιών του Αιγαίου.
• Την άμεση και αποτελεσματική εισήγηση των κυβερνητικών μέτρων που κρίνονται αναγκαία προκειμένου να αντιμετωπιστούν και να επιλυθούν τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν κατά καιρούς οι νησιωτικές κοινωνίες.
• Την αξιοποίηση και διάδοση της Αιγιακής πολιτισμικής κληρονομιάς.
• Την διαμόρφωση του Αρχιπελάγους σε μια ενιαία περιοχή που χαρακτηρίζεται από οικονομική και κοινωνική ευημερία, μέσω της εφαρμογής διαφοροποιημένων στρατηγικών βιώσιμης ανάπτυξης για το κάθε νησί.





4.2.2 Μέτρα της τοπικής αυτοδιοίκησης


Για να επιτευχθεί η βιώσιμη τουριστική ανάπτυξη των νησιών πρέπει η τουριστική πολιτική σε επίπεδο Τοπικής Αυτοδιοίκησης να σχεδιάζεται εστιασμένα, με βάση τόσο τις ανάγκες, όσο και τα ανταγωνιστικά πλεονεκτήματα της κάθε περιοχής. Εδώ είναι αναγκαίο να αναφερθούν μερικές ειδικές και εναλλακτικές μορφές τουρισμού που θα μπορούσαν να έχουν εφαρμογή στη διαμόρφωση τουριστικής πολιτικής στα νησιά σε μια προοπτική τουλάχιστον δεκαετίας. Ο τουρισμός έχει πολλές πτυχές: κοινωνικός, διάφοροι τύποι αγροτοτουρισμού, φυσιολατρικός, τουρισμός τρίτης ηλικίας, αθλητικός, περιηγητικός, θαλάσσιος, οικολογικός, οικοτουρισμός, ιαματικός, πολιτιστικός, εκπαιδευτικός, θρησκευτικός, επαγγελματικός, συνεδριακός, εκθεσιακός, ορεινός, χειμερινός, αστικός, χρονομεριστική μίσθωση, κ.λ.π. Αυτές είναι οι κυριότερες σύγχρονες μορφές τουρισμού, πολλές από τις οποίες θα μπορούσαν να προωθηθούν στα νησιά. Η προώθηση τους όμως χρήζει τόσο πολιτικής όσο και οικονομικής στήριξης.
Επίσης, ο τουρισμός μπορεί να προτρέψει την τοπική κυβέρνηση ώστε να βελτιώσει τις υποδομές δημιουργώντας καλύτερα αποχετευτικά συστήματα και συστήματα ύδρευσης, οδικά δίκτυα, δίκτυα παροχής ηλεκτρικού ρεύματος, παροχής τηλεπικοινωνιών και δημόσιας μεταφοράς. Με όλα αυτά βελτιώνεται το βιοτικό επίπεδο των κατοίκων, αλλά και διευκολύνεται και ο τουρισμός.
Ακόμα σε τοπικό επίπεδο είναι πολύ σημαντικό να διεκδικηθούν τα δικαιώματα στην εκμετάλλευση των χερσαίων ζωνών των λιμανιών, τη συντήρηση και την κατασκευή των λιμενικών έργων ως αποκλειστική αρμοδιότητα των ΟΤΑ.
Το ζήτημα της τουριστικής προβολής είναι επίσης κομβικής σημασίας. Η συμμετοχή σε διεθνείς τουριστικές εκθέσεις θεωρείται πλέον απαραίτητη για την προσέλκυση τουριστών και το άνοιγμα σε νέες αγορές. Το διαφημιστικό υλικό των Δήμων και των Κοινοτήτων πρέπει να είναι συνεκτικό στο περιεχόμενό του και πρωτοποριακό και ελκυστικό στο σχεδιασμό και την παρουσίαση της περιοχής. Ο τεράστιος ανταγωνισμός στον τομέα του τουρισμού απαιτεί πάνω από όλα επαγγελματισμό υψηλού επιπέδου.
Στην εποχή μας θεωρείται επίσης απαραίτητη η πλήρης αξιοποίηση των νέων τεχνολογιών. Το διαδίκτυο μπορεί να συμβάλλει στην τουριστική ανάπτυξη. Για παράδειγμα θα ήταν χρήσιμο κάθε νησί ξεχωριστά να προχωρήσει στη διασύνδεση όλων των ξενοδοχείων και καταλυμάτων που διαθέτει μέσα από μία ιστοσελίδα, όπου ο επισκέπτης θα μπορεί να λάβει πληροφορίες για όλα τα διαθέσιμα καταλύματα και να κάνει κράτηση για την ημερομηνία που επιθυμεί.
Η τουριστική πολιτική οφείλει να συνδυάζεται, όμως, και με την πολιτική διαχείρισης του περιβάλλοντος. Το περιβάλλον έχει αναδειχθεί σε θέμα προτεραιότητας διεθνώς λόγω της αυξανόμενης υποβάθμισής του από την ανάπτυξη των ανθρώπινων δραστηριοτήτων και πολλών άλλων παραγόντων. Η περιβαλλοντική προστασία, αποτελεί εξάλλου, έναν από τους πυλώνες της βιώσιμης ανάπτυξης, δηλαδή της ανάπτυξης που δεν στερεί την αναπτυξιακή προοπτική στις μελλοντικές γενιές.

ΘΕΣΜΙΚΑ
Η μεταβίβαση πόρων και αρμοδιοτήτων από το Κέντρο στο νομό και από εκεί στα Επαρχεία πρέπει να συνδυαστεί με την γρήγορη προετοιμασία και τελικά ανάδειξη της Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης, που πρέπει να αναλάβει όλο το πακέτο των επενδυτικών προγραμμάτων στην περιοχή. Η ισχυροποίηση της πρωτοβάθμιας αυτοδιοίκησης με εθελοντικές συνενώσεις αλλά και η αξιοποίηση των αναπτυξιακών συνδέσμων και των προγραμματικών συμβάσεων πρέπει να επιταχυνθεί, θα μπορούσε η περιοχή να γίνει πιλότος για την περιφερειακή οργάνωση που αντιστοιχεί στις σημερινές ευρωπαϊκές εξελίξεις. Η προσπάθεια μπορεί να ξεκινήσει αμέσως με έκδοση προεδρικών διαταγμάτων για αποκέντρωση αποφάσεων, αρμοδιοτήτων και πόρων στους περιφερειακούς θεσμούς γι' αυτήν ειδικά την περιοχή.
Τέλος, για να επιλυθούν αυτά τα ζητήματα, οι Τοπικές Αυτοδιοικήσεις θα πρέπει να επιμείνουν στην υλοποίηση των παρακάτω:
 Να αντιμετωπιστούν οι έντονες ενδοπεριφερειακές ανισότητες.
 Να συνδεθούν οι περιφέρειες του Αιγαίου με την υπόλοιπη χώρα.
 Να αρθεί η νησιωτική απομόνωση.
 Να ενισχυθεί η κοινωνική συνοχή και η ισότητα των ευκαιριών στην ποιότητα ζωής και στην απασχόληση.
 Να βελτιωθεί η ποιότηταα ζωής των κατοίκων και των επισκεπτών του Αιγαίου.



ΕΠΙΛΟΓΟΣ

Κατόπιν της μελέτης της τουριστικής ανάπτυξης Κάρπαθου καθώς και των προβλημάτων που αντιμετωπίζει, τα οποία συντελούν στη μη άρτια οικονομική τους ανάπτυξη, είναι εύκολα εξαγώγιμο το συμπέρασμα ότι αν δεν δοθούν δυναμικές λύσεις, τα προβλήματα αυτά όπως και οι επιπτώσεις τους θα συνεχίζουν να μαστίζουν τα νησιά τόσο ως τουριστική βιομηχανία όσο και ως τοπική κοινωνία.
Για να δοθούν λύσεις που εύστοχα θα καταπολεμήσουν τα προβλήματα στη βάση τους, θα πρέπει το ζήτημα να εξεταστεί σφαιρικά και όχι μονόπλευρα. Με αυτό τον τρόπο κατανοούνται σε βάθος τα αίτια που προκαλούν ένα πρόβλημα οπότε γίνεται ευκολότερο να « χτυπηθούν » στη ρίζα τους και έτσι είτε να εκλείψει ολοκληρωτικά είτε έστω να αμβλυνθεί το πρόβλημα αυτό.
Από τις οικονομικοκοινωνικές επιπτώσεις που παρατηρούνται στα νησιά εξαιτίας της έλλειψης τουρισμού, προκύπτει ότι τόσο οικονομικά όσο και κοινωνικά τα νησιά αυτά βρίσκονται σε ιδιαίτερα κομβικό σημείο όσον αφορά στην πορεία τους σε αυτά τα δύο επίπεδα. Γι’ αυτό ακριβώς και θα πρέπει να δοθεί μεγάλη προσοχή έτσι ώστε να εξασφαλιστεί η οικονομική μακροζωία τους και κατ΄ επέκταση η κοινωνική τους ισορροπία.
Αναφορικά με τις προτεινόμενες λύσεις των προβλημάτων, στο παρελθόν έγιναν προσπάθειες που έπεσαν στο κενό ή δεν απέδωσαν τα μέγιστα. Συνεπώς σε αυτό το σημείο οι όποιες προσπάθειες πρέπει να είναι σοβαρές και να κινούνται με άξονα την περαιτέρω ανάπτυξη και βιωσιμότητα του τουρισμού στη νησιωτική χώρα. Έτσι είναι γενικά αποδεκτό ότι οι συνθήκες είναι πλέον ώριμες για να δοθούν λύσεις όσον αφορά την επόμενη μέρα του ελληνικού τουρισμού.

Ευαγγελία Κόλλια

Στεφανία Ντρέγκα

Ζωή Ουζούνη

Γιολίκα Πρίφτη


Πτυχιούχες (2009)

Τουριστικών Επιχειρήσεων Τ.Ε.Ι. Λάρισας